.

تصویر برتر -  مرمت و حفظ بناهاي تاريخي باقي‌مانده از پيشينيان يكي از وظايف سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري است تا با اقدامات به‌موقع مرمتي و حفاظتي، از نابودي و تخريب آثار جلوگيري كند. در اين ميان، يكي از كارهايي كه همواره مورد نظر كارشناسان و مسؤولان بوده، احيا و ايجاد كاربري براي بناهاي تاريخي است.

«ا ـ م»، معروف به «تتلو» پس از بازگشت به ايران بازداشت شد. هر چند پيش از اين نيز شايعاتي درباره دستگيري اين خواننده رپ منتشر شده بود كه بعدها تكذيب شد اما اين بار بنا بر اظهارات منابع آگاه وي در بازگشت به ايران دستگير و روانه زندان شده است.

رجب‌پور با اعلا‌م اين خبر درباره چگونگي همكاري گروه آريان، به عنوان يك گروه پرطرفدار موسيقي پاپ در ايران با يكي از محبوب‌ترين و شناخته‌شده‌ترين چهره‌هاي موسيقي جهان گفت: <قطعه آهنگي كه گروه آريان با كريس‌ دي‌برگ اجرا كرده است <صلح> نام دارد و مضمون آن صميميت و احترام به باورهاي انساني است كه در واقع نقطه اشتراك ما با هم بوده‌اند. كار در حال حاضر آخرين مراحل فني را سپري مي‌كند و اميدواريم كه اوايل دي‌ماه آينده منتشر شود.> به گفته رجب‌پور اين آلبوم جديد را گروه آريان ‌ با همكاري كريس دي‌برگ در لندن ضبط كرده‌اند و شعر انگليسي و همچنين موسيقي آن را كريس دي‌برگ ساخته است، اما در تنظيم موسيقي اعضاي گروه آريان هم نقش داشته‌اند و نوازنده‌هاي آريان در كنار كريس دي‌برگ كار كرده‌اند. ترانه‌هاي اين آلبوم هم با صداي كريس ‌دي‌برگ، علي پهلوان و پيام صالحي؛ دو خواننده گروه آريان با همراهي همخوانان زن اجرا شده است. رجب‌‌پور همچنين تاكيد كرده است كه آلبوم جديد گروه آريان با اطلا‌ع و آگاهي دفتر موسيقي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلا‌مي ‌توليد شده و مضموني انسان‌دوستانه دارد ‌<صلح> چهارمين آلبوم گروه آريان است كه طي توافقي ميان شركت ترانه شرقي و كمپاني فريمن پروداكشنز‌ توليد شده و به دليل هم‌آوايي كريس دي‌برگ با اعضاي اين گروه همزمان در داخل و خارج كشور توزيع خواهد شد تا اتفاقي منحصر به فرد و جهاني را در حوزه موسيقي كشور را رقم بزند. اگر چه در طول چند سال گذشته فعاليت‌هايي در زمينه موسيقي تلفيقي انجام شده و رفت و آمدهايي هم ميان رهبران اركستر ايراني و جهاني صورت گرفته، اما همكاري يك غول بزرگ موسيقي جهان با گروهي ايراني اتفاقي كاملا‌ بي‌سابقه است كه بر اساس آن مي‌توان فروشي فوق‌العاده‌ را براي اين آلبوم پيش‌بيني كرد. چند سال پيش هم هنگامي كه خبر برگزاري كنسرت <ياني> در تخت جمشيد منتشر شد، تعداد انبوهي از علا‌قه‌مندان به موسيقي براي شركت در اين كنسرت آماده شده بودند كه البته در نهايت هم كنسرت برگزار نشد و همچنان راه يافتن بزرگان موسيقي جهان به كشور ما ويژگي <امكان‌ناپذير بودن> خود را حفظ كرد تا امروز كه نخستين آلبوم موسيقي با همكاري يك چهره برجسته هنر جهان تهيه شده و در آينده نزديك راهي بازار موسيقي كشور خواهد شد. ‌

صلح و موسيقي در آثار كريس دي‌برگ

‌ كريستوفر جان ديويدسون معروف به كريس دي‌برگ يكي از معروف‌ترين موسيقيدانان جهان است كه مضمون اصلي بسياري از آثارش صلح، نوعدوستي و احترام به ارزش‌هاي انساني است. اين چهره محبوب هنر جهان كار موسيقي را با گيتاري كه از برادر بزرگش، ريچارد هديه گرفته بود آغاز كرد و همزمان با آغاز به كارش در اين حوزه، جهان به ظهور چهره‌‌‌اي جديد در عرصه موسيقي اميدوار شد. ‌نخستين آلبوم كريس دي‌برگ اگر چه چندان موفق نبود، اما به خاطر يكي از آهنگ‌هاي كارشده در آن جاي خود را در صدر جدول فروش آلبوم‌هاي موسيقي برزيل باز كرد. دومين آلبوم كريس دي‌برگ با عنوان <مرد روي خط‌> اما توانست در جايگاه يازدهم چارت موسيقي بريتانيا قرار بگيرد. در اين سال دختر او ‌روزانا هم به دنيا آمد و همزمان با تولد او، كريس دي‌برگ آهنگي برايش ساخت. او بعدها توانست ‌رتبه ششم جدول موسيقي بريتانيا را نيز به خود اختصاص دهد و با ادامه روند صعودي فروش آلبوم‌هايش در سال 1986 با آلبوم بسيار ‌موفق <درون روشنايي> خود را به رده دوم جدول بريتانيا رساند. بعدها تك‌آهنگي از كريس دي‌برگ ‌ كه زماني هم قصد داشت كشيش شود، به يكي از محبوب‌ترين آهنگ‌هاي كريسمس براي ‌مسيحيان دنيا بدل شد. حركت جدي كريس دي‌برگ در اين مسير با ‌آهنگ <يادگار جنگ> آغاز شد. او در اين ترانه به فاجعه بمب‌گذاري در ايرلند شمالي در سال ‌‌1986 پرداخت و اقدام تروريست‌هايي را كه منجر به كشته شدن صدها ايرلندي بي‌گناه ‌شده بودند را محكوم كرد اما حلقه موفقيت‌هاي جهاني كريس دي‌برگ را آلبوم <فلا‌يينگ كالرز> تكميل كند و او را به اوج شهرت رساند. از آن پس كريس دي‌برگ كنسرت‌هاي بزرگي را در سراسر جهان برگزار كرد كه بزرگ‌ترين و مشهورترين آن در سال 1990 و در دوبلين برگزار شد. منتقدان اين كنسرت را به صحنه موسيقي عليه جنگ تعبير كردند و كريس دي‌برگ درآمد حاصل از آن را به آوارگان عراقي تقديم كرد. ‌ پرفروش‌ترين آلبوم ‌سال ها بعد روحيه صلح‌طلب او در قالب آهنگ‌هاي بسيار زيبايي به نمايش گذاشته ‌شد و او اعتراضش به جنگ را بسيار صريح و تأثيرگذار اعلا‌م كرد. او همچنين از معترضان به جنگ خليج ‌فارس بود و ترانه <حقيقت ساده> را براي ‌كودكان جنگزده عراق در سال 1991 اجرا كرد. ‌ ‌ حضور او در كنسرت ولندام هلند براي كمك به كودكان دنيا با استقبال بي‌نظيري روبه‌رو ‌شد. ‌ ‌ او در ژانويه سال 2007 به عنوان سفير سازمان ملل در مبارزه با سوء تغذيه در تمام دنيا ‌انتخاب شد. ‌

درباره آريان ‌

گروه آريان از گروه‌هاي معروف موسيقي پاپ ايران است كه كار خود را از نيمه نخست سال 1378 با 10 عضو و از جمله سوپراستار حال حاضر سينماي ايران يعني محمدرضا گلزار آغاز كرد. پس از جدايي گلزار از اين گروه، بسياري خبر از فروپاشي كامل گروه دادند اما گروه آريان همچنان به كار خود ادامه داد و اگر چه در دوره‌هايي اجازه فعاليت پيدا نكرد اما توانست در بسياري از كشورهاي جهان كنسرت موسيقي ايراني برگزار كند و حتي به عضويت انجمن موسيقيدانان چيره‌دست آمريكاي شمالي درآيد. نام گروه آريان در سال 2007 در كتاب مشهور <هو ايز هو> به عنوان تنها گروه موسيقي ايراني آمده است و در سال 2006 نيز اين گروه توانست تا رده نيمه‌نهايي مسابقات بهترين آهنگ سال در خاورميانه پيش برود. ‌

قـزويـن

 
درياچه ايوان

تاريخچه‌ شهرستان قزوين

بنا بر روايات تاريخی سنگ بنای شهر تاريخی قزوين به شاهپور اول ساسانی بر می گردد. شاهپور  اين شهر را برای جلوگيری از حمله ديالمه بنا نمود و در آن دژ و استحکامات به وجود آورد و سپاهيان خود را در آنها استقرار داد. به مرور زمان, پايگاه نظامی شاهپور توسعه پيدا کرد و هسته اصلی شهر قزوين به وجود آمد. موقعيت اين شهر همواره به عنوان گذرگاه مهم طبرستان و دريای خزر اهميت فراوان داشته و دارد. بعد از حمله اعراب به ايران و آغاز دوره فتوحات اسلامی, براء بن عازب که از سرداران بنام عرب بود در سال 24 هجری قمری قزوين را محاصره کرد. مردم قزوين همانند بسياری از نقاط ديگر اسلام را پذيرفتند و از پرداخت جريمه معاف شدند. قزوين که در دوره ساسانيان پايگاه مستحکمی برای جلوگيری از هجوم مهاجمان ديلمی بود, در دوره اسلامی نيز به پايگاه و مبداء عمليات بعدی لشگريان عرب تبديل شد. در دوره های بعد, هنگامی که هارون الرشيد خليفه عباسی در راه خراسان از قزوين می گذشت پس از آگاهی از گرفتاری های مردم قزوين در مقابل هجومهای ديالمه و مقاومت شجاعانه آنها دستور داد سعد بن العاس, والی عراقين و قزوين, حصاری به دور مدينه  موسی و مبارکيه بکشد و مسجدی نيز در آن بسازد, ولی به علت مرگ هارون الرشيد, حصار ناتمام  ماند, تا اينکه يکی از فرماندهان ترک دستگاه عباسی به نام موسی ابن بنا که مامور جنگ با حسين بن زيد علوی شده بود, در سال 256 هجری قمری بنای آن را به پايان رساند.

دروازه‌هاي قزوين

شهر قزوين در گذشته هشت دروازه داشت كه به نامهاي دروازه رشت، باغ‌شاه، درب كوشك، تبريز، تهران، شيخ‌آباد، امام‌زاده حسين و خندقبار معروف بودند. امروزه از آن ميان، تنها دو دروازه درب كوشك و تهران باقي مانده‌اند. دروازه درب كوشك كه در انتهاي خيابان آزادي قرار دارد، در دوره قاجاريه ساخته شده و در سال 1296هجري قمري در دوره حكومت عضدالدوله، كاشي كاري شده است. دروازه قديم تهران كه در خيابان تهران قديم قرار دارد،از بناهاي دوره قاجاريه است كه در سال 1347 شمسي مرمت و كاشي‌كاري شده است.

مراکز تاريخي و باستاني

سردر عالي‌قاپو

اين بنا در واقع يكي از بناهاي مهم دوره صفويه در قزوينِ حياط نادري با عمارت‌ها و باغ‌هاي بسيار زيبا بوده است. اين مجموعه هفت در داشته است كه يكي از آنها را عالي‌قاپو مي‌ناميدند. از درهاي آن جز در عالي‌قاپو، اثري باقي نمانده است. اين بنا درگاه بلندي دارد كه به خيابان شهداي قزوين مشرف است. اين در به هشتي بزرگي متصل است و در داخل، در دو طرف آن، دو اتاق وجود دارد كه جايگاه دربانان بوده است. راهرو طبقه دوم بنا نيز از همين اتاق‌ها مي‌گذشته است. در سمت غرب اين در، سه اتاق طولاني پهلوي هم واقع شده كه احتمالاً جايگاه نگهبانان و محافظان بوده است. يكي از اين اتاق‌ها در دوره قاجار به قرائتخانه و ديگري به چايخانه تبديل شد. اكنون تمام اتاق‌ها متعلق به چايخانه است. در طرف شرقي بنا، بعدها، مدرسه‌اي ساخته شد. اين قسمت نيز در گذشته، مانند طرف غربي، جايگاه قراولان و نگهبانان بوده است. جلو در عالي‌قاپو جلوخاني است كه در دو طرف آن، دو سكوي پهن با سنگ ساخته شده است. ازاره‌هاي سردر با كاشي پوشيده شده‌اند و بقيه سردر با گچ پوشيده شده است. در قسمت مياني سردر و بالاي در، كتيبه‌اي به خط ثلث جلي به قلم علي‌رضا عباسي- نقاش معروف- در كاشي معرق نوشته شده است. بالاي كتيبه، در وسط سردر، پنجره مشبك بزرگي از كاشي معرق دورو قرار دارد كه نظير آن را در ديوار شمالي نيز كار گذاشته‌اند. يكي از پنجره‌ها به خيابان شهدا و ديگري به حياط شهرباني كنوني گشوده مي‌شود. امروزه سردر عالي‌قاپو و حياط و ساختمان‌هاي شمالي آن، به محل اداره شهرباني قزوين تبديل شده است .

عمارت چهل ستون

عمارت تاريخي چهل ستون كه يادگاري از دوران صفويه است، در وسط يك باغ قرار گرفته است. اين بنا در دو طبقه ساخته شده و تالار بزرگي دارد و در روزگار رونق، داراي درهاي خاتم‌كاري، راهروهايي با تزئينات نقاشي، كاشي‌كاري و طلاكاري جالب بوده است كه به مرور زمان، اين تزئينات از بين رفته و يا ديگر آن زيبايي خود را ندارد .

برج باراجين

درفاصله حدود دوازده كيلومتري ازشمال شهر قزوين, محل خوش منظره و خوش آب و هوايي قرار گرفته است كه به علت ارتفاع زياد، هواي آن از هواي قزوين خنك‌تر است. در اين محل، برروي ارتفاعات جانب چپ، رودخانه عريضي به نام ارنزك جريان دارد. برج بلندي نيز از دور بر فراز اين بلندي خودنمايي مي‌كند؛ چنان كه از مسافتي بسيار دور از ميان دشت‌ها و صحراهاي اطراف قزوين مي‌توان آن را ديد. بلندي مزبور بر تمام محيط اطراف مسلط است و از فراز آن شهر قزوين براحتي قابل مشاهده ميباشد.

برج سنگي با كتيبه كوفي

برج سنگي بر روي تپه‌اي  در  جانب شمال شرقي قلعه ساسان از دهستان طارم  قرار گرفته است ، برج سنگي ويرانه با سنگ لاشه و ملاط گچ ساخته شده است. با گذشت زمان، اين برج آسيب‌هاي فراواني ديده است. در سال شصت و دو ميلادی اين برج توسط يكي از باستان‌شناسان خارجي به نام «ويلي» مورد مطالعه قرار گرفته است. در اين بررسي، كتيبه‌اي به خط كوفي تزئيني در قسمت زير سقف آن مشاهده شده كه فقط دو كلمه آن باقي مانده و بقيه آن فرو ريخته است. خط كوفي اين كتيبه، از نظر زيبايي و ارزش‌هاي هنري، از زيباترين نمونه‌هاي خط كوفي تزئيني به حساب مي آيد .

گنبدهاي تاريخي يله گنبد

گنبد هاي تاريخي يله گنبد در سی و هفت کيلومتری جاده قزوين رشت و برفراز يك رشته بلندي قرار گرفته است. بنايي مدور است كه به جز گنبد آن، به تمامي از سنگ لاشه و با دقتي در خور ستايش ساخته شده است. بر روي نماي خارجي بنا، پنج برجستگي به صورت ستون‌هاي مدور تعبيه كرده‌اند. ورودي بنا، در شرق آن و در ميان يك جلوخان مستطيل شكل جاي دارد. پوشش زيرين بنا به صورت يك گنبد آجري مخروطي شكل در ميان ديوارهاي جانبي برج ديده مي‌شود. محيط پايه برج كمي بيشتر از محيط قسمت بالاي آن است. قطر ديوار برج نسبتاً زياد و نزديك به يك متر است. از وضع كلي بنا چنين برمي‌آيد كه گنبد آجري، بعدها، بر روي بدنه سنگي ساخته شده است. در ميان اهالي چنين رواج دارد كه اين بنا، آرامگاه پهلواني بوده است. در خصوص تاريخ ساخت بنا و شخصيت مدفون درآن، اطلاعات مشخصي در دست نمي باشد .

آب انبار حاج كاظم

آب‌انبار حاج کاظم يكي از زيباترين و بزرگترين آب انبارهاي قزوين است و در انتهاي خيابان تبريز شهر قزوين قرار گرفته است. اين آب‌انبار سی و هفت پله ساخته شده از سنگ‌هاي تراشيده و دو شير آب دارد. پوشش سقف آن مسطح بوده و در گذشته چهار هواكش داشته كه امروزه تنها يكي از آنها باقي مانده است. هواكش آب‌انبار با آجر ساخته شده است و داراي تزئينات آجري و كاشي در نما مي‌باشد. سر در آب انبار در نهايت عظمت و با كمال ظرافت و زيبايي ساخته شده و داراي تزئينات آجري و كاشي است. واژه «علي» به صورت خط بنايي در دو طرف راه‌پله، در نماي آجري، اجرا شده است. باني آب‌انبار، مرحوم «حاج كاظم كوزه‌گر» است كه به دستياري حاجي اسماعيل نامي به سال 1256 هجري قمري آب‌انبار را بنا كرده‌اند. تاريخ و باني بنا، در كتيبه‌اي به شعر در سنگ مرمر و به خط نستعليق به زيبايي هرچه تمامتر حک شده است .

كافر گنبد

 اين گنبد که به کافر گنبد معروف است در روستاي نياق، در 16 كيلومتري قزوين و در نزديكي امامزاده سلطان ويس قرار دارد. اين بنا، بنايي با نماي هشت ضلعي است كه طول هر ضلع آن از خارج 80/2 متر است. در زاويه هر دو ضلع، برجستگي‌اي وجود دارد كه به صورت دور قاب هر ضلع درآمده است. قسمت ازاره بنا از سنگ و بقيه آن با آجر ساخته شده است. نماي خارجي بنا هيچ‌گونه تزئيني ندارد و تنها در قسمت بالا، يك رج آجر كاري كه در امتداد جرزهاي نبش با برجستگي كم‌تري بالا رفته، شكل يك قوس و طاق‌نماي تزئيني را به وجود آورده است. در وسط سه ضلع از هشت ضلع بنا، سه در ورودي تعبيه شده است كه در بالاي دو در شمالي و غربي، قوسي تيزه‌دار و در اطراف آن‌ها، قاب مستطيل شكلي قرار گرفته است. در شرقي، در حال حاضر، با لاشه سنگ مسدود شده است. در اطراف اين در، قاب مستطيل وجود ندارد. در بالاي اين در- برروي ديوار- آثار يك سر در هلالي شكل تزئيني مشاهده مي‌شود كه در حال حاضر، جز طرح قوس آن، كه با ملاط گچ ساخته شده، چيز ديگري از آن باقي نيست. در حال حاضر، بر بالاي بنا، بقاياي پوشش گنبد مدوري به چشم مي‌خورد. به نظر مي‌رسد، گنبد اوليه دو پوسته بوده است و پوشش دوم آن، احتمالاً مخروطي بوده است. در قسمت بالاي بنا، در حد فاصل پوشش اول و دوم، گذشته از آخر، در پايه گنبد قدري سنگ‌لاشه نيز به کار گرفته شده است .

آب انبار حكيم

اين آب‌انبار در حاشيه شرقي خيابان شهدا و پشت بازارچه قزوين قرار دارد و باني آن حاج ميرزا حكيم مي‌باشد. اين آب‌انبار راه‌پله‌اي با  سی و شش پله و كتيبه‌اي به خط سفيد دارد كه روي كاشي بنفش نوشته شده است. تاريخ بناي آن 1244 هجري قمري است.

آب‌انبار سردار بزرگ

اين آب‌انبار در محله راه‌ري و خيابان راه‌آهن واقع شده است و بانيان  آن حسن خان و حسين خان از اميران قاجاريه مي‌باشند. اين آب انبار داراي يك اتاق است كه روي آن، از خارج، يك گنبد مخروطي كوچك با پوششي از كاشي فيروزه‌اي (مانند گنبد مسجد سردار) ساخته‌اند. اين بنا راه‌پله‌اي با چهل و هشت پله دارد و فاقد روسازي، نماسازي و كتيبه است. ساختمان بنا به سال 1227 هجري قمري صورت گرفته است.

آب ‌انبار سردار كوچك

اين آب انبار روبه‌روي مسجد- مدرسه سردار قرار گرفته است و يكي از آب‌انبارهاي مهم قزوين به شمار مي‌رود. اين آب‌انبار راه‌پله‌اي با  سی و هفت پله دارد و چهار شير در آن كار گذاشته‌اند. انبار آن سقفي مركب از چهار گنبد و چهار هواكش دارد. راه‌پله‌ها با سنگ، و نماي بنا با آجر و كاشي تزئين يافته است. اين آب‌انبار با مسجد- مدرسه سردار، بر روي هم، مجموعه‌اي را تشكيل مي‌دهند و هم‌زمان نيز ساخته شده‌اند.

آب‌انبار پنجه علي

اين آب‌انبار بزرگ و وسيع در محله خيابان قزوين قرار گرفته است و به مسجد و مدرسه پنجه‌علي متصل است. باني اين بنا، حاجي‌رمضان نامي بوده است و بنا، كتيبه منظومي به خط نستعليق دارد كه بر روي سنگ مرمر كنده شده است.

آب‌انبار جنب مسجد جامع كبير

اين آب‌انبار در اواسط خيابان سپه قزوين، روبه‌روي جلوخان و سركوچه مسجد جامع كبير و در شمال مسجد جامع كبير قرار گرفته است. باني آن علي خان نامي از اميران بزرگ نظامي بوده كه در اواخر سده يازدهم آن را بنا كرده است. كتيبه اين آب‌انبار به خط نستعليق و در روي سنگ مرمر كنده شده است. اما در تعميرات بعدي بنا، سنگ‌هاي كتيبه آن پس و پيش كار گذاشته شده و برخي از سنگ‌هاي آن شكسته و از ميان رفته است.

آب‌انبار حاجي‌بابا (خطيب)

اين آب‌انبار در محله قملاق (ريگ‌زار) پشت بازارچه آمعصوم قرار گرفته است. باني آن «حاجي بابا شيشه‌گر» بوده است؛ ولي شهرداري قزوين به مناسبت اين كه اين آب‌انبار در نزديك خانه خاندان خطيب قرار دارد، آن را به نام آب‌انبار خطيب نامگذاري كرده است. كتيبه‌اي حاوي نام باني بنا در آب‌انبار نصب شده است.

آب‌انبار حاج ملاآقا

اين آب‌انبار روبه‌روي مدرسه و مسجد حاج ملاآقاي قزوين قرار گرفته است. باني آن حاجي‌ حسين‌نامي بوده است. اين آب‌انبار كتيبه‌اي به خط نستعليق دارد كه بر روي سنگ مرمر كنده شده است.

آب‌انبار حاج كريم

اين آب‌انبار در محله درب كوشك قزوين و روبه‌روي حمام آقامجيد قرار گرفته است. نام باني نخستين آن معلوم نيست. «حاجي كريم علاف» در 1306 آن را تعمير كرده و كتيبه‌اي به خط نستعليق دارد كه بر روي كاشي نوشته شده است.

آب‌انبار رزگره كوچه

اين آب‌انبار در رز‌گره كوچه در خيابان امام قزوين قرار دارد. در شرق اين آب‌انبار، مسجدي نيز قرار دارد كه غرب آن به تون حمام دو در متصل است. اين آب‌انبار، آب‌انباري متوسط است و باني آن حاج‌ فتحعلي‌ نامي بوده است كه پس از وفاتش، به سال يکهزارو دويست و چهل و پنج آن را بنا كرده‌اند. اين آب‌انبار كتيبه‌اي به خط نستعليق دارد كه به رنگ سفيد در زمينه بنفش نوشته شده است.

آب‌انبار شيشه‌گر

اين آب‌انبار در محله درب‌ كوشك قرار دارد و متصل به مسجد شيشه‌گر و مشرف به گورستان متروكي به همين نام است. باني آن حاجي حسن‌نامي است و تاريخ بناي آن 1254  هجري قمري مي‌باشد. اين آب‌انبار كتيبه‌اي از كاشي بنفش دارد كه اشعاري با خط نستعليق و به رنگ سفيد بر آن نوشته شده است.

آب انبار خان 

اين آب‌انبار در جنب مدرسه‌اي، به همين نام، در خيابان شاه قرار دارد. باني آن مرحوم ملاورديخان از خوانين نامي قزوين است كه مدرسه و مسجدي هم در كنار اين آب‌انبار بنا كرده است. اين آبگير را ملاورديخان در سال 1177 بنا كرده است، ولي چنين به نظر مي‌رسد خللي بدان راه يافته است كه عمر باني كفاف نداده تا به مرمت آن بپردازد. پس از هفتادو چهار سال، يكي از نواده‌هاي باني كه به نام جد خود موسوم بوده است، به سال 1251 هجري قمري، نواقص اين آب‌انبار را رفع كرده است. اين آب‌انبار كتيبه‌اي از سنگ مرمر دارد كه اشعاري به خط نستعليق بر روي آن كنده شده است.

آب‌ انبار لالو

اين آب‌انبار در خيابان سعدي، متصل به مدرسه حاجي سيدابراهيم تنكابني، و در روبه‌روي بازارچه آقا و مسجد مرحوم حاجي موسي بزاز قرار گرفته است. باني آن حاجي محمدنامي بوده و تاريخ پايان بنا 1224 هجري قمري  است. قطعه‌اي از سنگ مرمر كه به شكل مربع مستطيل است و اشعاري بر روي آن كنده‌كاري شده، در قسمت درگاه آب‌انبار كار گذاشته شده است.

آرامگاه حمدالله مستوفي

اين آرامگاه در شرق شهر قزوين، در محله پنبه ريسه و مشرق ميدانگاه، در ميان امام‌زاده علي و امام‌زاده آمنه خاتون قرار گرفته است و به «گنبد دراز» نيز معروف است. حمدالله مستوفي،  جغرافيادان معروف كه از خاندان مستوفيان بود، در سال 680 ه.ق در اين شهر به دنيا آمد و تا حدود 750 ه.ق زيست. او در ابتدا از طرف خواجه رشيد‌الدين فضل‌الله به سمت مستوفي زنجان، ‌ابهر و طارم منصوب گشت و پس از قتل خواجه، به دستگاه وزارت غياث‌الدين محمد راه يافت و مدت‌ها در سلك ملازمان خاندان وي به سر برد و در سال 720 ه- ق منظومه ظفرنامه را سرود. آرامگاه او برجي است كه در قرن هشتم ه.ق ساخته شده است. محوطه كنوني آرامگاه، ‌بيش از 380  متر مربع است كه اندكي بيش از سی متر آن زيربناي برج است و بقيه جز حياط آرامگاه است. در ورودي اين محوطه، از سمت جنوب غربي است و حصار آرامگاه در سال 1310 ه.ش به همت مردم علاقه‌مند و به جهت جلوگيري از خرابي بنا، كشيده شده است. نقشه بنا در خارج، مربع است كه در بالا به هشت‌ضلعي و سپس استوانه تبديل مي‌شود. بخش استوانه‌اي بنا، مقرنس‌كاري شده است. اين بنا از آجر ساخته شده است و فاصله‌ آجرها بندكشي شده است و گنبدي مخروطي شكل بر روي آن استوار شده است. اين بنا، يكي از ساختمان‌هاي باشكوه اواخر دوره مغول به شمار مي‌آيد. در آرامگاه كه از چوب ساخته شده است، در غرب آن قرار دارد. خود قبر در سردابي قرار دارد و روي آن، اتاق چهارگوشي ساخته‌اند كه در آن از جانب غرب باز مي‌شود و كف آن با كف حياط برابر است.

آرامگاه خليل‌بن غازي قزويني

اين آرامگاه در يكي از كوچه‌هاي ميدان محله آخوند قرار دارد و به مولا خليلا «طيب‌الله تربته» - متوفاي سال 1089 ه.ق- منسوب است. آرامگاه، دري بزرگ و حياطي نه چندان بزرگ با ديوار آجري دارد. در انتهاي جنوبي حياط، چند مزار ديده مي‌شود كه يكي آرامگاه مرحوم مولا خليلا و سه قبر ديگر، از آن فرزندان آن مرحوم به نام‌هاي سلمان، احمد و ابوذر است. اين محوطه سابقاً مدرسه و جايگاه تدريس مرحوم ملا خليلا  بوده است و اكنون بناهاي آن از بين رفته است.

آرامگاه رئيس‌المجاهدين

اين آرامگاه، در بيرون شهر قزوين و كنار جاده قديم قزوين- كرج قرار گرفته است. بناي آرامگاه كه نقشه مستطيلي دارد، در دو طبقه ساخته شده است و طول آن پانزده و عرض آن تقريبا دوازده و نيم متر است. طبقه زيرين، شامل سرداب و آب‌انبار است كه با آجر و سنگ ساخته شده است و راه ورود به آن، پلكاني است كه در جهت جنوبي بنا و زير دو پنجره اتاق‌هاي طبقه اول قرار دارد. طبقه بالا كه بخش اصلي بنا و آرامگاه است، نقشه‌اي خاص دارد. اتاق چهارگوش آرامگاه در ابعاد حدود چهار و نيم  متر در مركز بنا قرار دارد. در وسط هر يك از ضلع‌هاي چهارگانه اين اتاق، طاق‌نماهايي با قوس نعل اسبي ايجاد شده است كه طاق‌نماهاي شمالي و جنوبي به دو ايوان و طاق‌نماهاي شرقي و غربي به دو راهرو متصل شده‌اند. در چهارگوشه آرامگاه، چهار اتاق قرار دارد كه با قوس گهواره‌اي پوشيده شده‌اند. اتاق آرامگاه با طرح چهار فيل‌پوش و كتيبه‌اي در بالا اجرا و تزيين شده است. (كتيبه اين بنا در حال حاضر فرو ريخته است). بر روي اتاق آرامگاه، گنبدي آجري جاي دارد كه روي آن با كاشي‌هاي رنگي با طرح هندسي تزئين شده است  كه بيشتر آنها نيز فرو ريخته است.

آرامگاه شيخ احمد غزالي

اين آرامگاه كه در كوچه امامزاده اسماعيل و نزديك خيابان پيغمبريه قزوين قرار دارد، به شكل حياط كوچكي است و آن را امامزاده احمد مي‌نامند. ولي عده‌اي از مردم قزوين اين آرامگاه را آرامگاه احمد غزالي برادر محمد غزالي مي‌دانند كه در قزوين زندگي مي‌كرده و بين ‌سالهاي پانصدو چهار تا پانصدو بيست و هفت  ه.ق در گذشته است.

آرامگاه ميرابراهيم بن معصوم

اين آرامگاه در گورستان عتيق، در سمت جنوبي آرامگاه شاهزاده حسين و خارج از صحن آن قرار دارد. بقعه نقشه مربع دارد و با آجر ساخته شده و تاق آن نيز آجري است. چند تن از عالمان و بزرگان نيز در اين آرامگاه مدفون‌اند. بالاي سر در آرامگاه، كتيبه‌اي به خط نستعليق زيبا از سنگ مرمر  كار گذاشته شده است.

آرامگاه پير سفيد (مزار پير سفيد)

آرامگاه پير سفيد كه به «مزار پير سفيد» نيز معروف است، در محله پنبه ريسه، در ميان ميدانگاه و حمام ميرزاكريم، قرار دارد. نام صاحب آرامگاه معلوم نيست و به احتمال قوي، آرامگاه به يكي از بزرگان صوفيه تعلق دارد و شايد، آرامگاه «شيخ جمال‌الدين رشيق‌القطني» ‌باشد كه يكي از دوازده ‌تن مريدان «شيخ نجم‌الدين كبري» و ساكن محله پنبه ريسه بوده است كه در سال 650 ه.ق در گذشته است. آرامگاه مزبور، چهار تاقي سقف‌داري است كه با آجر ساخته شده است و در وسط آن قبري با معجر چوبي قرار دارد. ظاهراً سنگي هم بر روي مزار بوده است كه برداشته شده و محل آن گود مانده است. در پايين پاي قبر، قطعه سنگي به شكل قلب هست كه در زمين فرو رفته است و در حاشيه آن نوشته‌اي به خط نسخ ديده مي‌شود كه با گذشت زمان، فرسوده شده است و خوانده نمي‌شود.

قلعه الموت

قلعه نويزر شاه

اين قلعه در شرق «شترخان» و در شمال شرقي روستاي «گرم رود» بر فراز كوه بلندي كه ديواره‌هاي صخره‌اي آن به طور عمودي به سوي دره‌هاي اطراف پايين مي‌رود و بلندترين نقطه آن دو هزار پا ارتفاع دارد، واقع شده است. از ديوار قلعه هنوز قسمتي برپا است و در بالاي يكي از دو ديوار آن، روزني قرار دارد. از بناهاي آن چند اتاق و ساختمان بزرگ هنوز برپا است. اين قلعه با توجه به وضع طبيعي آن، از جمله قلعه‌هاي مستحكم و تسخيرناپذير منطقه به شمار مي‌رفته است. در اين ناحيه، ويرانه‌ برج‌ها و قلعه‌هاي ديگري چون ايلان، سفيددر و قلعه‌اي در نزديكي روستاي فرندج بر فراز كوه مشاهده مي‌شود. اغلب اين ويرانه‌ها، از جمله آثار قلعه‌ ايلان، برج‌هاي مراقبت در طول راه‌هايي بوده‌ند كه به قلعه الموت منتهي مي‌شده‌اند. اسماعيليان براي آن كه بر تمامي منطقه مسلط باشند و بتوانند از آن مراقبت نمايند، در طول راه‌هاي كوهستاني كه از ارتفاعاتي چون سيالان مي‌گذشت و به سوي شمال و كنار دريا مي‌رفت، قرارگاه‌ها و برج‌هاي مراقبت برپا مي‌كرده‌اند كه ويرانه‌هاي آنها در حال حاضر به طور پراكنده به چشم مي‌خورد.

قلعه لمبسر

در ناحيه رودبار نيز بيش از هر چيز ويرانه‌هاي مربوط به قلعه‌هاي اسماعيليه كه بر فراز ستيغ كوهساران خودنمايي مي‌كنند، نمايان است. دژ لمبسر يكي از عظيم‌ترين و وسيع‌ترين دژهاي منطقه است كه دو رود «نينه رود» و «لمه‌در» در دو سوي آن جريان دارند. قلعه لمبسر از سه جهت مشرق، جنوب و شمال به پرتگاه‌هاي مخوفي منتهي مي‌گردد. بخشي از سمت شرقي آن، يعني سمت رودخانه نينه‌رود، شيب‌كمتري دارد. به همين جهت، ديواري عظيم و قطور با سنگ‌هاي بسيار بزرگ ساخته‌اند كه تا امروز قسمتي از آن پابرجاست و در حدود بيست متر طول و ده متر ارتفاع دارد. برج‌هاي دفاعي اين منطقه تسلط خود را بر دره‌هاي اطراف و جلگه‌هاي جنوبي و قطعه زمين شيب‌دار قلعه به نمايش گذاشته‌اند. برج‌ها و خرابه‌هاي ديوار اطراف قلعه و پرتگاه‌هاي خطرناك پاي ديوارها، چشم بينندگان را خيره كرده و آنان را به تمجيد وامي‌دارند.

 باروي غربي و برج‌هاي آن نسبت به باروي شرقي استحكام زيادي ندارند؛ زيرا وضع طبيعي آنها، يعني پرتگاه‌هاي عميق اين سمت، بهترين بارو و حصار دفاعي است. در اين طرف بر سر هر تيزي و پيش آمدگي كوه، برجي كوچك ساخته‌اند، كه فاصله آنها از هم‌ديگر در حدود صد متر است. باروي جنوبي و شرقي قلعه هنوز باقي است.

ديوار شرقي، ديواري بسيار مستحكم و دو پوسته است و بين دو پوسته آن شكافي پيدا شده كه ممكن است پس از مدتي موجب فرو ريختن آن شود. دروازه جنوبي كه كف آن در حدود يکصدوپنجاه متر پايين‌تر از دروازه شمالي است، سالم‌تر باقي مانده است. اين دروازه شامل دو در، در پشت سر يكديگر است و اختلاف سطح اين دو در حدود شش متر است. در اول رو به مغرب باز مي‌شود و در دو طرف آن، برج‌هاي بلندي بوده كه آنچه امروزه از برج سمت چپ باقي مانده است، ارتفاعي بيش از شش متر دارد. پس از اين در، راه قلعه پيچ مي‌خورد و به در دوم كه اتاق نگهبانان دركنار آن است، منتهي مي‌شود. ديوار و تاق اين دو درگاه از سنگ تراشيده مكعب شكل ساخته‌ شده است. در زمين شيب‌دار و محصور دژ، خرابه‌هاي بسياري ديده مي‌شود. بعضي از اين ويرانه‌ها از خشت و گل‌اند و از ويراني بناهاي درون قلعه به تازگي خبر مي‌دهند. ساختمان مهم دژ لمبسر درست در زيردست دروازه شمالي جاي داشته‌اند و در فضايي به طول سی و پنج  متر و عرض بيست و پنج  متر بنا شده بوده‌اند. در زاويه جنوب شرقي اين فضا، برجي نيز بنا شده است. ساختمان‌هاي قسمت جنوبي اين فضا سالم‌تر باقي مانده‌اند. در اين قسمت دوازده اتاق باريك وجود دارد كه رو به مشرق ساخته شده‌اند. در عرض اتاق‌ها درهايي كار گذاشته شده‌اند كه به راهروها باز مي‌شد‌ه‌اند. هلال شكسته تاق درگاه‌ها كه از سنگ تراشيده و ساخته شده‌اند، هنوز باقي است. هر اتاق پنج متر و هفتاد سانتی متر طول و يک متر و نود سانتيمتر عرض و پنجره‌هايي كوچك دارد. ديوارهاي اتاق‌ها يک مترو بيست سانتيمتر قطر دارند و از قطعات عظيم سنگ‌هاي تراشيده ساخته شده‌اند. كف اصلي قلعه با روزهايي كه قلعه و بناهاي آن برپا بوده‌اند، فرقي نكرده است؛ زيرا مجراي فاضلاب قلعه هنوز باقي است و با كف قلعه در يك سطح است.

غير از بناهايي كه شرح داده شدند، اتاق‌هاي ديگري كه داراي اتاق‌هاي ضربي هستند، در داخل باروي قلعه ديده مي‌شوند كه نيمي از آنها در زير سنگ و خاك قرار دارد. قسمت جالب توجه دژ‍، آب روي آن است كه تا امروز هم مسير آن را مي‌توان تشخيص داد. اين آب‌رو كه از طرف شمال وارد دژ مي‌شود، به آب‌انبارهاي مكعب مستطيل شكلي به طول پنج مترو هشتاد سانتيمتر و عرض يک مترو نود سانتيمتر و عمق يک مترو نود سانتيمتر منتهي مي‌شود. اين آب‌انبارها در دل سنگ كنده شده‌اند. سه آب‌انبار ديگر مانند اينها در طرف شمال و مشرق و در خارج از ديوارهاي دژ ديده مي‌شود. در آخرين قسمت محوطه شيب‌دار دژ، در يك پارچه ‌سنگ كه از شرق به غرب كشيده شده است، چند آب‌انبار نزديك يكديگر در دل سنگ كنده شده‌اند و آب‌انبارها تنها مكان ذخيره آب دژ لمبسر نبوده‌اند؛ زيرا در پايين ديوار شرقي دژ، جايي كه آب‌انبارهاي خارج قلعه در سنگ كنده شده‌اند، فضاي سرپوشيده‌اي در ارتفاع يکصد و نود متري وجود دارد كه با پله‌هايي ناهموار به لب رودخانه منتهي مي‌شود. پهناي اين فضاي سرپوشيده نود و پنج سانتيمتر و قطر هلال تاق آن كمي بيش از سی سانتيمتر است. اين فضاي سرپوشيده فعلاً از خاك و سنگ انباشته شده است. قلعه لمبسر يكي از شگفت‌انگيزترين قلعه‌هاي ايران است و قدمت آن به دوران پيش از اسلام مي‌رسد.

قلعه سميران

اين قلعه بر بالاي يك تپه سنگي در دهستان طارم قرار دارد و دسترسي به آن جز از سمت  شمال ،  بسيار  دشوار است سفيد رود از جانب جنوبي اين قلعه مي‌گذرد و آن سوي رود، رشته ارتفاعات بلند سنگي، سر به آسمان كشيده‌اند. بناي اصلي قلعه در بالاي كوه قرار دارد و بخشي از شيب آن را كه به طرف جنوب مي‌باشد، دربرمي‌گيرد. در حال حاضر از ديوارهاي قلعه، گذشته از ديوار اصلي در بالا، قسمتي نيز در دامنه شمالي پابرجا است.

اين بخش از ديوار كه بر روي يك رگه سنگي استوار شده است، به اين خاطر به وجود آمده تا در مسير دسترسي به قلعه، از اين سو كه راحت‌تر از جانب‌هاي ديگر است، مانعي به وجود آمده باشد و امكان نفوذ به قلعه را سد ساخته باشند. بايد دانست كه در دوران آباداني اين قلعه، چنان كه ناصرخسرو نقل نموده، قلعه مزبور داراي سه ديوار تودرتو بوده است. بخش اصلي قلعه داراي طرح كاملاً منظم نيست؛ زيرا ديوار قلعه به تبعيت از صخره‌هاي كوه و پيش آمدگي و پس‌رفتگي آن به وجود آمده است. با اين حال، طرح كلي آن نزديك به شكل مستطيل است. در حال حاضر، سالم‌ترين بخش قلعه، ديوار شمالي آن است كه از سه قسمت تشكيل شده است.

قسمت اول، سمت چپ و جانب شرقي ديوار است كه به صورت ديوار بلندي محصور ميان دو برج مدور سالم خودنمايي مي‌كند. برج‌ها و ديوار با سنگ‌هاي لاشه و ملاط گچ ساخته‌ شده‌اند و ارتفاع آنها به هشت متر مي‌رسد. در جريان بناي ديوار وبرج‌ها، براي جلوگيري از فرو ريختن آنها و هم اين كه برپا دا شتن ديوار و برج‌ها به صورت منظم و مرتب صورت پذيرد، در فاصله‌هاي يكمتري يك كلاف چوبي در تنه بنا به كار برده‌اند كه از دور به صورت يك رج سنگ ديده مي‌شود. دربناي ديوار قلعه، گاه به گاه، آجر نيز به كار رفته و اين بيشتر مربوط به قسمت‌هاي بالاي ديوار است كه به احتمالي، مربوط به تعميرات بعدي بناست. برج‌هاي دوگانه كه در قسمت بالا جاي گرفته‌اند، داراي پنجره‌هاي بلند مستطيل شكلي با قوس تيزه‌دار هستند و بيشتر براي نگهباني پايين قلعه مورد استفاده قرار مي‌گرفته‌اند. ساختمان قسمت سمت راست يا غربي ديوار قلعه با ديوار جانب شرقي بسيار تفاوت دارد. در اين قسمت از وجود برج‌هاي مدور خبري نيست، و تنها ديواري صاف وجود دارد كه ساختمان‌هاي اين گوشه قلعه را دربرگرفته است. بناي اين قسمت از ديوار از نظر موقعيت حائز اهميت است؛ زيرا كه بر فراز يك صخره كاملاً عمودي برپا گرديده كه سفيد‌رود از پاي آن مي‌گذرد و موقعيت آن، چنان است كه به هيچ‌وجه امكان تسلط بر اين قلعه از اين سو ميسر نيست. با توصيفي كه تاريخنگاران قديم از اين قلعه نموده‌اند، مي‌توان گفت كه اين قلعه هم چون بسياري از دژهاي كوهستاني منطقه، تنها كاركرد دفاعي و نظامي نداشته، بلكه منظور اصلي از بناي آن، سكونت بوده است. بر روي زمين‌هاي اطراف قلعه تا مسافتي بسيار، قطعه‌هاي فراوان سفال پراكنده است. سفالينه‌هاي مزبور همگي مربوط به دوره‌هاي پس از اسلام هستند.

قلعه سنگرود

 در شمال روستاي زرگرد كه در ناحيه كوهستاني شمال قزوين قرار دارد و از دهات كوهپايه به شمار مي‌رود، بر فراز قله كوهي آثاري از بناهاي ويرانه سنگي به چشم مي‌خورد كه احتمالاً يك قرارگاه و يا يك قلعه نظامي بوده است. در پاي كوه، رودخانه اي به نام سنگرود در بستر دره پلنگ‌‌دره جاري است. بر روي تپه مرتفع كنار اين دره، آثار شبيه به چهار تاقي‌هاي دوره ساساني ديده مي‌شود.

قلعه شير‌كوه

بر فراز كوه بيدلان كه بر الموت رود و طالقان رود مشرف است، بقاياي قلعه اي مشاهده مي‌شود كه از دژهاي اسماعيلي است و براي حفاظت دره الموت مورد استفاده قرار مي‌گرفته است. بقاياي قلعه شيركوه عبارت است از: هشت‌ آب‌انبار، يك برج و بخشي از ديوار قلعه. همه اين بناها در دل سنگ‌هاي كوه كنده شده‌اند. براي رسيدن به قلعه از راهي بسيار دشوار بايد گذشت . قلعه شيركوه در زمان حمله هلاكو خان مغول از بزرگترين قلعه هاي اسماعيليان بوده كه به علت استواري آن و بسياري مردان، لشگر مغول موفق به تسخير آن نگرديد.

قلعه ساسان (آرامگاه بزرگ)

   اين قلعه در دهستان طارم قرار دارد و بر فراز تپه بلندي ساخته شده كه قسمت بالاي آن فاقد پوشش گياهي است و به صورت سكويي از سنگ سياه خودنمايي مي‌كند. اين بنا از سه جهت داراي شيب تند است كه تا حدي دسترسي به بناي روي تپه را دشوار مي‌سازد. در حال حاضر، آب درياچه سدي كه در نزديكي آن قرار دارد، تا پاي اين تپه ادامه يافته و چشم‌انداز زيبايي را پديد آورده است. بناي قلعه ساسان عبارت است از برجي با طرح هشت‌